Petrus & Paulus - encyclopedie A-J

Petrus en Paulus encyclopedie

> A - B - C - D - E - F - G - H - I - J < K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

 

Jezus van Nazareth is begonnen met een nieuwe beweging binnen de joodse godsdienst: Jezus had joodse ouders en was joods opgevoed. De volgelingen van Jezus hebben zijn ‘nieuwe’ leer verspreid in het hele Romeinse Rijk van die tijd, eerst onder joden, later ook onder niet-joden, zoals de Grieken en Romeinen. Later werd het christendom een nieuwe godsdienst. De belangrijkste talen die toen in de wereld werden gesproken waren het Grieks en Latijn. Veel woorden, vooral in de Rooms-katholieke Kerk, hebben daarom een Griekse of Latijnse (Romeinse =Rooms) achtergrond. Ook de Bijbel, die voor een groot deel was geschreven in het Hebreeuws en Aramees, werd later in het Grieks en Latijn vertaald. Veel dingen van deze ‘nieuwe godsdienst’ werden overgenomen van wat mensen in die tijd gewend waren. Behalve ideeën over leidinggeven in de organisatie of over de inrichting van gebouwen, horen daar ook gebruiken zoals kleding en gebruiksvoorwerpen bij. Deze encyclopedie legt belangrijke woorden en gebruiken in de kerk uit: wat is het, waar komt het vandaan, waarom en hoe ze worden gebruikt, en ook wanneer. Veel woorden krijgen pas betekenis als ze met andere woorden in verband gebracht worden. Daarom zijn veel woorden onderstreept, waarmee naar andere woorden wordt verwezen. Kortom het gaat in deze encyclopedie om de hele context waarin ze worden gebruikt. Woorden en gebruiken in de kerk krijgen pas betekenis als ze gebruikt worden in de kerk zelf. Daarom staat er regelmatig (zie afbeelding) in de tekst genoemd. Door daarop te klikken zien we de voorwerpen uit onze kerk.
• Vormelingen en hun ouders kunnen bijvoorbeeld opzoeken wat een deken is, die hen het sacrament van het vormsel komt toedienen.
• Communicanten en hun ouders kunnen een digitale rondleiding door de kerk maken en alle dingen van dichtbij bekijken.




Terug - A - naar I n d e x


Aanbidding
Acoliet
Absoute
Advent
Adventskrans
Allerheiligen
Allerzielen

 

Alpha
Altaar
Ambo
Antifoon
Apostel
Askruisje
Aswoensdag



TerugAanbidding
Wanneer het Heilig Sacrament centraal staat in een gebedsviering spreken we van Aanbidding (Witte Donderdag). Aanbidding is een manier om onze liefde te tonen voor de aanwezigheid van Christus in de eucharistie. We kunnen Hem vergeving vragen, Hem beschouwen, Bijbelse of christelijke meditaties houden. Aanbidding kan overdag en ‘s nachts (nachtelijke aanbidding).

TerugAbsoute
De absoute is het ritueel in de uitvaartliturgie: de lijkbaar wordt besprenkeld met wijwater en bewierookt, onder het uitspreken van begeleidende gebeden.

TerugAcoliet
Acoliet (komt uit het Grieks en betekent ‘volgen’). Het is een ander woord voor misdienaar. Vroeger was het de laatste kleine wijding van de priester in opleiding. Nu is een acoliet een in de kerk aangesteld persoon, die de pastores helpt bij een viering. Hij/zij zorgt voor wierook, helpt bij het klaarmaken van het altaar voor de eucharistie, biedt wijn en water aan, haalt de ciborie, enz.

TerugAdvent
Advent komt van het Latijnse woord adventus, dat ‘komst’ betekent. Met het woord advent wordt de tijd bedoeld waarin we ons op kerstmis voorbereiden. In de adventstijd vallen vier zondagen. Op de eerste zondag van de advent begint een nieuw kerkelijk jaar.

TerugAdventskrans
Adventskrans is een ronde krans met dennengroen en vier kaarsen, die tijdens de advent wordt opgehangen of neergezet. De ronde vorm is een teken van eeuwigheid (zonder begin en zonder einde), en het groen duidt op verwachting. Op alle vier zondagen van de Advent wordt telkens één kaars meer aangestoken.

TerugAllerheiligen
Het hoogfeest van Allerheiligen werd in de Middeleeuwen vastgesteld op 1 november, het begin van de winterperiode, als tegenhanger van het paasfeest. Met Pasen denken we aan Jezus, die uit de dood is opgestaan: de verrijzenis. Op 1 november (Allerheiligen) en 2 november (Allerzielen) eren we alle andere mensen die ons in de dood zijn voorgegaan en voor eeuwig leven bij God, of ze nu heilig verklaard zijn of niet. Het zijn feesten waarop de Kerk omziet naar alle mensen die in de hemel wonen.

TerugAllerzielen
Allerzielen is de dag (2 november) waarop de Kerk alle overleden gelovigen gedenkt, daags ná Allerheiligen (1 november). Deze dagen aan het begin van de winter, staan symbolisch tegenover het paasfeest, dat in het voorjaar wordt gevierd.

TerugAlpha
Alpha is de eerste letter van het Griekse alfabet. In combinatie met de Omega O(de laatste letter) verwijst de Alpha naar God, die ‘het begin en het einde’ is (Openbaring 21, 6). De letters ‘alpha en omega’ staan altijd weergegeven op de paaskaars, symbool van Christus.
Alfa - Omega
TerugAltaar
Altaar komt van het Latijnse ‘alta ara’ (= hoge offertafel). Het is meestal een stenen tafel, of een tafel van hout waar een altaarsteen in past. Op het altaar wordt eucharistie gevierd. In de oudste kerken werd het altaar altijd boven het graf van een martelaar gebouwd (b.v. de Sint Pieter in Rome, boven het graf van Petrus). Later werd bepaald dat ook relikwieën mogen, zoals in onze kerk. Ons hoofdaltaar (zie afbeelding) heeft nog wel de vorm van een graftombe.

Informatie elders op het Internet:
• • Het Vaticaan
• • St Pieter Rome


TerugAmbo
Een Ambo is de lezenaar waar vanaf tijdens de Dienst van het Woord de lezingen uit de Bijbel worden voorgelezen of gezongen, en vanwaar ook wordt gepreekt. De lezenaar in onze kerk is van hout (zie afbeelding).

TerugAntifoon
Een antifoon is ander woord voor het Latijnse ‘ voorzang’ ( ook wel ‘keervers’, ‘refrein’ of ‘beurtzang’ genoemd). Dit gezang leidt een psalm in, wordt eventueel tussen de verzen herhaald, en in ieder geval aan het eind de psalm of de lofzang weer herhaald.

TerugApostel
Apostel is een Grieks woord, dat ‘afgezant’ betekent. Het werd de naam voor de twaalf leerlingen, die Jezus heeft uitgekozen en de opdracht heeft gegeven om zijn leer te verkondigen.

TerugAskruisje
De as voor het askruisje zie afbeelding wordt gemaakt van de verbrande palmtakjes van het vorige jaar; de as wordt in de viering op Aswoensdag gezegend. De palmtakjes van jubel en vreugde (op Palmzondag) moeten verbrand worden: ze gaan als het ware door de dood heen, om teken te worden van het kruis, de dood en de verrijzenis.

TerugAswoensdag
Aswoensdag is het begin van de christelijke veertigdagentijd. Op die dag kan men een askruisje op het voorhoofd krijgen, als een teken van boete om de vastenperiode bewust mee te beleven als voorbereiding op Pasen. Aswoensdag is één van de twee verplichte vasten- en onthoudingsdagen. De tweede vastendag is Goede Vrijdag, aan het eind van de Veertigdagentijd. Op beide dagen wordt van volwassen gelovigen verwacht dat zij maar één volle maaltijd gebruiken. Aswoensdag is elk jaar een andere datum. (zie overzicht)

















Terug - B - naar I n d e x


Baseliek
Bel
Bediening
Bijbel
Bidden
Biecht
Bisdom
  Bisschop
Blijde Boodschap
Boete en verzoening
Boom van Jesse
Brood
Brood en wijn


TerugBaseliek
Een basiliek is in veel gevallen een eretitel als blijk van erkenning en waardering van een kerkgebouw als ze een bijzondere betekenis hebben als bedevaartplaats of een grote devotie, bijvoorbeeld voor heiligen.

Informatie elders op het Internet:
• • Basiliek Oudenbosch


TerugBel
zie onder klok

TerugBediening
Het woord bediening is een oude naam voor drie sacramenten: het sacrament van boete en verzoening, de ziekenzalving en de communie. Deze werden samen ook wel de ‘laatste sacramenten’ genoemd.

TerugBijbel
De Bijbel (van ‘biblia’) is een bundeling van verschillende heilige geschriften. Het eerste deel is ongeveer gelijk aan de Joodse Bijbel. Dit wordt door ons het Eerste (of Oude) Testament genoemd. Het tweede deel gaat over het leven van Jezus en wat er daarna gebeurde; dit deel heet het Tweede (of Nieuwe) Testament.

Informatie elders op het Internet:
• • www.willibrordbijbel.nl
• • De nieuwe bijbelvertaling


TerugBidden
Bidden hoort bij de mens, die erkent dat er een God bestaat, die zich met hem bezig­houdt. Naarmate mensen God anders beleven en ervaren, zullen zij ook anders bidden. Soms kan een mens geen woorden vinden voor wat hem bezighoudt. Wie toch woorden wil gebruiken, kan terecht bij gebeden die ooit zijn opgeschreven en bewaard gebleven. Het bekendste gebed is het Onze Vader.

TerugBiecht
zie onder Boete en verzoening

TerugBisdom
Een bisdom of diocees (uit het Griekse dioikêsis, dat ‘huishouding, bestuur of inrichting van iets’ betekent) is het gedeelte van een kerkgebied waarin een bisschop de leiding heeft. Nederland is verdeeld in zeven bisdommen. De voorzitter van de bisschoppenconferentie is Willem Jacobus kardinaal Eijk. Onze parochie ligt in het bisdom van ’s-Hertogenbosch.

TerugBisschop
Een bisschop staat aan het hoofd van een kerkgebied dat we bisdom of diocees noemen. Onze parochie ligt in het bisdom van ’s-Hertogenbosch. Onze bisschop heet Monseigneur A. Hurkmans. Hij wordt in zijn werk bijgestaan door Mgr. R. Mutsaerts hulpbisschop en dr. R. van den Hout, vicaris-generaal. Mgr. Mutsaerts houdt zich vooral bezig met het pastoraal beleid rond de nieuwe parochies, en de speerpunten. Hij is de eerste vicaris-generaal en vervangt bisschop Hurkmans bij afwezigheid. Vicaris-generaal Van den Hout richt zich op alle vormen van onderwijs, het categoriaal pastoraat, nieuwe kerkelijke bewegingen. Hij zorgt voor het welzijn, de permanente vorming van alle pastorale beroepskrachten en bereidt ook hun benoemingen voor. Bisschoppen zijn de opvolgers van de apostelen. In ons land zijn momenteel twaalf bisschoppen actief, zeven residerend en vijf hulpbisschoppen. Bisschoppen zijn ook altijd priester en worden door de paus benoemd. Zij ontvangen de hoogste graad van het wijdingssacrament.

TerugBlijde Boodschap
Blijde Boodschap is de letterlijke vertaling van het Griekse woord evangelie. Dat is een heel eigen literair genre in de Bijbel over het leven en de leer van Jezus Christus.

TerugBoete en verzoening
Het sacrament van boete en verzoening (vroeger ‘de biecht’) geeft vergeving van zonden en tekortkomingen. We worden opgeroepen tot bekering en verzoening. De priester is in staat namens de Kerk de zonden te vergeven.

Informatie elders op het Internet:
• • www.boetesacrament.nl


TerugBoom van Jesse
De ‘boom van Jesse’ is een middeleeuwse voorstelling van de stamboom van Jezus. Hij staat vaak op muren en ramen van kerken afgebeeld en is gebaseerd op een tekst van de profeet Jesaja (11, 1-3). Jesse (of Isaï) is de vader van David en hij wordt voorgesteld als een slapende persoon. Uit zijn lichaam ontspringt een boom die enkele van zijn afstammelingen voorstelt. Deze boom eindigt in de voorstelling van Maria en Christus.

TerugBrood
Brood is een eerste levensbehoefte. Tijdens zijn laatste maaltijd met zijn vrienden nam Jezus brood in zijn handen, sprak een dankgebed uit, brak hij het en gaf het hun met de opdracht dit teken te herhalen "om aan Hem te denken". Het brood voor de eucharistie wordt hostie of Communie genoemd.

TerugBrood en wijn
Brood en wijn zijn de tekenen waarmee Jezus onder ons aanwezig komt. Bij de viering van het sacrament van de eucharistie worden brood en wijn gewijd tot Lichaam en Bloed van Jezus.

















Terug - C - naar I n d e x


Cantor
Cantorij
Catechese
Catechumeen
Catechumenenolie
Chrisma
Chrismamis
Christelijke Feestdagen
Christus
  Christus Koning
Ciborie
Collecte
Communie
Communie thuis
Communio
Concelebratie
Concilie
Congregatie


TerugCantor
Een cantor is in het Latijn voorzang(st)er die bepaalde sologedeeltes in een viering voor haar/zijn rekening neemt en de gezangen intoneert. De cantor kan zich laten assisteren door een groep zangers, die als groep ‘cantorij’ genoemd wordt, afgeleid van cantor.

TerugCantorij
Een cantorij bestaat uit een groep zangers die voor de gelegenheid bij elkaar komen. Mensen die voor een bepaalde gelegenheid bereid zijn een viering op te luisteren.

TerugCatechese
Catechese is het doorgeven van het geloof aan een nieuwe generatie, zoals dat gebeurt in de werkgroep doopvoorbereiding, de werkgroep eerste communie, de werkgroep voor de vieringen voor groot en klein, de werkgroep vormsel, enz. De Blijde Boodschap klinkt ook in speciale catechesebijeenkomsten voor volwassenen, zoals bij de parochieprojecten.

TerugCatechumeen
Een Catechumeen is een doopleerling, iemand die zich voorbereidt op het doopsel. In het woord catechumeen zit het woord catechese, het opvoeden tot geloof. Sinds 2012 begint de voorbereiding van volwassen doopleerlingen in het bisdom van ’s-Hertogenbosch in de kathedraal op de eerste zondag van de veertigdagentijd.

TerugCatechumenenolie
Catechumenenolie, of ‘olie der geloofsleerlingen’, wordt gebruikt bij de zegening van een catechumeen of geloofsleerling aan het begin van diens doopvoorbereiding. Deze olie wordt bewaard in een speciaal olievaatje (zie afbeelding) met de letters O.C. (= Oleum Catechumenorum). Het is van de drie heilige oliën die in de kerk worden gebruikt. Bij de doop zelf (en later ook bij het vormsel) wordt een van de andere oliën gebruikt: chrisma. De derde olie wordt gebruikt bij de ziekenzalving.

TerugChrisma
Chrisma is de naam van de belangrijkste zalf of olie die gebruikt o.a. wordt bij de doop en het vormsel. Het woord ‘chrisma’ (afgekort tot: CH) verwijst naar Christus (= gezalfde). Chrisma bestaat uit olie, die de reinheid van het geweten voorstelt, en uit balsem, die de geur van de goede, betrouwbare naam met zich mee draagt. De olie wordt in een speciaal oliebusje bewaard (zie afbeelding). Het is een van de drie heilige oliën, die in de kerk worden gebruikt. Mensen die gedoopt willen worden kunnen aan het begin bij de voorbereiding gezalfd worden met speciale catechumenenolie.

TerugDe christelijke feestdagen
Naast de feesten rond de Heer hebben ook andere dagen in het jaar geleidelijk een bijzondere betekenis gekregen. Dat is onder meer het gevolg van de verering van de zgn. ‘heiligen’. Dat zijn inspirerende mannen en vrouwen, die in de traditie een voorname plaats hebben verworven. Het kerkelijk jaar vermeldt op vaste dagen in het jaar een feestdag van zo’n heilige. De naam ‘heilige’ werd oorspronkelijk gebruikt voor christenen in Jeruzalem en Palestina (Hnd 9,13.32.41; 1 Kor 16,1; 2 Kor 8,4 enz.). Paulus paste de naam ook toe op de christenen uit de heidenen (Rom 1,7; 8,27, enz.). Later is men de naam gaan reserveren voor alleen die christenen die op een voorbeeldige manier door hun marteldood of levenswijze hadden laten zien wat het betekende Jezus na te volgen. Zo werden zij voorwerp van verering. De eerste christenen kwamen bij elkaar op de sterfdag van een heilige en vierden eucharistie op of bij het graf van een heilige. Christenen geloven namelijk dat doodgaan niet het einde is, maar het binnentreden in een nieuw leven. De ‘sterfdag’ wordt gezien als de ‘geboortedag’. Heiligenfeesten zijn dan ook te typeren als ‘geboortefeesten’. Dat verklaart waarom van heiligen in de Kerk meestal de sterfdag wordt gevierd. Om deze reden worden heiligen niet alleen beschouwd als ‘figuren uit het verleden’, maar als levenden in het paradijs. Men kan tot ze bidden en om voorspraak bij God vragen. Ze worden een bindmiddel voor de geloofsgemeenschap. Ze zorgen voor de communicatie tussen de levenden en de doden. Heiligen vormen een menselijke ring rondom God.

TerugChrismamis
De chrismamis is de speciale viering op Witte Donderdag waarin door de bisschop de voor het zalven benodigde olie plechtig wordt gewijd.

TerugChristus
Christus is de Griekse vertaling van het Hebreeuwse 'Messias' en betekent letterlijk 'Gezalfde'. Later is men deze titel als eigennaam gaan gebruiken voor de gezalfde bij uitstek: Jezus Christus.

TerugChristus Koning
Het hoogfeest van ‘Christus Koning van het heelal’ wordt gevierd op de laatste zondag van het kerkelijk jaar. Ooit was dit feest bedoeld als een teken van triomf en overwinning op wetenschap en socialisme. De heerschappij van Christus moest zichtbaar zijn in de school, op het werk, in het nieuws, en vooral in de politiek.

TerugCiborie
Ciborie is de schaal met deksel (zie afbeelding) waarin de gewijde hosties worden bewaard. Meestal staat de ciborie in het tabernakel.

TerugCollecte
De collecte is een inzameling van de offergaven van de gelovigen. Vroeger werden deze gaven in natura ingezameld. Tegenwoordig gebeurt dit door middel van geld dat in een collecteschaal of –mandje wordt gedaan. In andere culturen worden soms vruchten, groente of andere gaven naar het altaar gebracht in vrolijke processies. In de eucharistieviering vindt deze collecte plaats als de tafel wordt klaargemaakt en de gaven van brood en wijn worden aangedragen (offerande). In andere vieringen of wanneer het een extra collecte betreft, wordt de collecte gehouden bij het verlaten van de kerk. De opbrengst van de collecte is altijd bestemd voor de kerk. Dankzij dit geld en de jaarlijkse kerkbijdrage van de parochianen kan de parochie bestaan. Want kerken in Nederland worden niet gesubsidieerd. Wanneer een deel van de collecte bestemd is voor een ander goed doel wordt dat vooraf aangegeven. Bij uitvaarten wordt gezegd dat we met de opbrengst van de collecte in staat zijn de naam van de overledene nog lang in deze kerk te kunnen noemen.

TerugCommunie
Communie is een samengesteld woord, dat letterlijk ‘eenwording’ betekent (com = samen; unie = eenheid). De communie is een onderdeel van het sacrament van de eucharistie, waarbij het brood van de eucharistie wordt gedeeld. Door het te ontvangen worden we ‘een’ met de ‘gemeenschap’. De eerste keer waarop men de communie ontvangt, wordt men speciaal voorbereid. Dat wordt ook de Eerste communie genoemd. Op verzoek kunnen parochianen die ziek zijn of om welke reden dan ook niet meer zelf naar de kerk kunnen, de communie thuis ontvangen. Zoals er een eerste communie bestaat, kennen we ook een ‘laatste communie’ die ook het viaticum wordt genoemd.

TerugCommunie thuis
Deze service is bedoeld voor parochianen die ziek zijn of om welke reden dan ook niet meer zelf naar de kerk kunnen. We koppelen de communie thuis aan de Eerste Vrijdag van de maand, waarop het feest van het heilig Hart wordt gevierd. Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat bewoners van het Zorgcentrum of bewoners van de aanleunwoningen in onze parochie ’s zondags thuis de communie ontvangen direct na de viering die wij in de kerk en zij op de TV hebben gevolgd.

TerugCommunio
Communio is verbondenheid of gemeenschap. Het klinkt door in woorden als communicatie en communie. Het wijst op het levensideaal van de eerste christenen en is nog altijd de basis van een geloofsgemeenschap. Naast een persoonlijk element kent een godsdienst ook altijd een gemeenschappelijk element. Communio uit zich momenteel in een bepaalde manier van op elkaar betrokken zijn, gastvrijheid, geloofsbeleving, inspiratie en de bereidheid om wat je bezit met elkaar te delen.

TerugConcelebratie
Een eucharistie waarbij meerdere priesters tegelijk voorgaan.

TerugConcilie
Een Concilie (het Latijnse woord concilio betekent letterlijk “verenigen”) is een vergadering van bisschoppen. De Kerk kent grote en kleine vergaderingen. Het grootste en belangrijkste concilie is een vergadering waarin alle bisschoppen van de hele wereld zijn verenigd onder leiding van de paus of zijn afgevaardigde. In dit geval wordt het concilie ‘algemeen’ of ‘oecumenisch’ genoemd. De afspraken en regels van deze vergadering betekenen iets voor de hele kerk. Ze kunnen zelfs verplicht gesteld worden voor alle gelovigen. In de loop van de geschiedenis zijn er 21 van deze algemene concilies geweest. Het laatste was het Tweede Vaticaans Concilie. Andere concilies of vergaderingen worden provinciaal (per kerkprovincie) of diocesaan (per bisdom) gehouden. Ze worden per belang telkens anders genoemd.

TerugCongregatie
Congregatie is een religieus instituut waarvan de leden de “eenvoudige geloften” hebben afgelegd. Congregaties zijn gesticht na 1540 (na de orde van de Jezuïeten), vaak op verzoek van de locale bisschop en zijn ook aan hem verantwoording schuldig. Bekende congregaties in Tilburg zijn de fraters CMM, de zusters van liefde SCMM of de paters MSC en de zusters FDNSC.

Informatie elders op het Internet:
• • fraters CMM
• • zusters van liefde SCMM
• • paters MSC
• • zusters FDNSC


















Terug - D - naar I n d e x


 

Dalmatiek
Deken
Dekenaat
Diaconie
Diaken
Dienst van de tafel
Dienst van het woord
Diocees
Doopkaars
  Doopleerling
Doopsel
Doop van de Heer
Doopvont
Drie-Eenheid
Drie-Eenheid (Hoogfeest)
Driekoningen
Duif


TerugDalmatiek
Dalmatiek heet het bovenkleed van een diaken. Het werd oorspronkelijk gemaakt van Dalmatische wol. Vandaar de naam. Wat vorm betreft, lijkt een dalmatiek op een tunica. (zie afbeelding) Het grote verschil met het kazuifel is dat een dalmatiek mouwen heeft en een kazuifel niet. De kleur van de dalmatiek wordt bepaald aan de hand van de kalender van het kerkelijk jaar.

TerugDeken
Het woord deken komt van het Latijnse woord decanus, dat ‘aanvoerder van tien soldaten’ betekent. In de kerk is een deken een priester die door de bisschop wordt benoemd tot leider van een dekenaat. Het bisdom ’s-Hertogenbosch heeft 12 dekenaten. Een deken installeert nieuwe pastoors en gaat bij parochies op bezoek. Hij heeft de taak om het pastoraat in zijn een dekenaat te bevorderen en te coördineren.

TerugDekenaat
Een dekenaat is de naam voor een aantal parochies. Het is een bestuurlijke en territoriale eenheid binnen de kerk. Het bisdom van ’s-Hertogenbosch telt momenteel 12 dekenaten. De geestelijke die aan het hoofd hiervan staat, wordt ‘Deken' genoemd.

TerugDiaconie
Diaconie is het verzamelbegrip binnen de Kerk voor onderlinge dienstverlening en hulp aan mensen die arm, ziek of in nood zijn. Het houdt verband met het ambt van ‘diaken’, dat van het Griekse ‘diakonos’ komt en ‘dienaar’ betekent. Het verwijst rechtstreeks naar Jezus, die ook altijd heeft gezegd dat Hij niet was gekomen om te heersen, maar om te dienen.

TerugDiaken
Het woord diaken komt van het Griekse woord diakonos en betekent ‘dienaar’. Een diaken wordt in de Kerk beschouwd als drager van een ambt dat door de apostelen werd ingesteld. De eerste twaalf bisschoppen (de apostelen) kozen zeven personen uit die voor de armen moesten zorgen. Nog altijd wordt een diaken door de bisschop gewijd en ontvangt hij daarmee de derde (laagste) graad van het Wijdingssacrament. Op grond hiervan treedt hij op in naam van de Kerk. Een diaken neemt deel aan de drie dienende taken die er in de Kerk zijn: hij zet zich in voor mensen die arm, ziek of in nood zijn diaconie). Verder is het zijn taak om het evangelie te verkondigen en uit te leggen catechese). En ten derde assisteert hij bij de eucharistie, dient hij het sacrament van de doop toe, zegent hij huwelijken in, leidt hij uitvaarten en verricht allerlei zegeningen ( liturgie). Sinds het Tweede Vaticaans Concilie is het diaconaat als een zelfstandige wijdingsgraad hersteld en zijn er twee soorten diakens te onderscheiden: de 'transeunt’ diaken en de ‘permanent’ diaken.

TerugDienst van de tafel
Terwijl de Dienst van het woord de bedoeling heeft Gods heil te verkondigen, wil de dienst van de tafel deze vooral gedenken. Deze gedachtenis aan Jezus gaat terug op de laatste maaltijd van zijn leven, toen hij het brood nam, de dankzegging uitsprak, het brood brak en het aan zijn leerlingen gaf. De gaven van brood en wijn worden bereid en op het altaar gezet. De mensen kunnen zich in hun gaven aansluiten door bij te dragen aan de collecte. In de Dienst van de tafel is het tafelgebed het belangrijkste gebed. Dit gebed wordt ook wel de grote lofprijzing, het eucharistisch gebed of het grote dankgebed genoemd. Hierin danken we voor de aanwezigheid van Jezus in de tekenen van brood en wijn.

TerugDienst van het woord
De dienst van het woord is het eerste belangrijke onderdeel van de eucharistieviering. Deze Dienst van het Woord kan ook als een zelfstandige liturgieviering plaatsvinden. In het Woord wordt het heil van God verkondigd. De eerste lezing komt meestal uit het Eerste Testament (behalve in de paastijd) en is gekozen met het oog op de evangelielezing. De tekst wordt voorgedragen door iemand uit de kerk (een lector) aan de ambo. Daarna volgt een gesproken of gezongen psalm. Soms is er dan een tweede lezing genomen uit het Tweede Testament. Voor de lezing uit het evangelie klinkt het alleluia. De lezing uit het evangelie is de belangrijkste van de dienst van het woord. Daarom wordt het lezen ervan met gebaren van eerbied omringd, zoals kaarsen en wierook. De mensen gaan staan om er naar te luisteren.

TerugDiocees
zie onder bisdom

TerugDoopkaars
De doopkaars is de kaars die tijdens de doop aan de paaskaars wordt aangestoken en als herinnering aan de dopeling wordt meegegeven, om ook thuis een 'licht' te zijn voor de mensen om hem heen.

TerugDoopleerling
zie onder Catechumeen

TerugDoopsel
Het doopsel is het sacrament van het geloof. Door het doopsel wordt iemand kind van God en lid van de kerkgemeenschap. Ons woord dopen komt van ‘diep’. Dopen gebeurde vroeger door onderdompeling. Nu wordt bij het doopsel water over de dopeling uitgegoten en wordt de geloofsbelijdenis gebeden. De dopeling wordt gezalfd met chrisma en ontvangt een doopkaars. Ouders die een kind willen laten dopen worden geacht deel te nemen aan de doopvoorbereiding.

Informatie elders op het Internet:
• • www.doopsel.nl


TerugDoopvont
Een doopvont is het bekken waarin het gewijde doopwater wordt bewaard. De doopvont bevindt zich in de doopkapel (zie afbeelding), een aparte ruimte in of naast de kerk.

TerugDoop van de Heer
Met het feest van de Doop van de Heer wordt de kersttijd afgesloten. We proberen in onze parochie op deze dag stil te staan bij onze eigen doop door tijdens de eucharistieviering een kind te dopen.

TerugDrie-Eenheid
God wordt door christenen gezien als een eenheid van drie personen: Vader, Zoon, en Heilige Geest. Vóór de schepping al, ja vóór alle tijden bestond Jezus al bij God de Vader. En Zijn Geest werkt door, ook na de verrijzenis van Jezus. We spreken van God als een drie-eenheid.

TerugDrie-Eenheid (Hoogfeest)
Op het hoogfeest van de Drie-Eenheid, de eerste zondag na Pinksteren, wordt teruggekeken op drie grote christelijke feestdagen (Kerstmis, Pasen en Pinksteren) en viert de Kerk dat God bestaat in drie personen: de Vader, de Zoon (Christus) en de heilige Geest.

TerugDriekoningen
Driekoningen is een andere naam voor het feest van de Openbaring des Heren

TerugDuif
De duif is het symbool voor de heilige Geest én van vrede. Beide symbolen komen in de Bijbel voor. Het eerste staat beschreven bij Matteüs (hoofdstuk 3,16). De duif met olijftak verwijst naar de vrede (Genesis 8, 11-12) .

















Terug - E - naar I n d e x


Eerste communie
Eerste Testament
Eerste vrijdag
Effeta
Encycliek
  Eucharistie
Evangelie


TerugEerste communie
De 'Eerste communie' dankt zijn naam aan de communie. De eerste keer dat we hieraan deelnemen, gebeurt het plechtig. Om praktische redenen ontvangen we tijdens een eucharistieviering meestal alleen het teken van brood. Naast de ‘eerste’ is er ook een ‘laatste communie’, het viaticum.

TerugEerste Testament
Het Eerste (of Oude) Testament is het eerste gedeelte van de Bijbel. Dit valt ongeveer samen met de Joodse Bijbel, de TeNaCh. De ‘T’ staat voor Tora (de zgn. boeken van Mozes), ‘N’ staat voor Nebiim (= profeten) en de ‘CH’ staat voor Chetoebim (= geschriften).

TerugEerste vrijdag
De devotie tot het heilig of Allerheiligst Hart van Jezus is een bijzondere spiritualiteit in de Rooms-katholieke Kerk, die geworteld is in het Tweede (of Nieuwe) Testament. Johannes schrijft over de zijde van Jezus, die door een lans doorboord werd. Oorspronkelijk bestaat de devotie uit de gewoonte om de eucharistieviering bij te wonen en de communie te ontvangen op de eerste vrijdag van negen opeenvolgende maanden.

TerugEffeta
Effeta betekent letterlijk ‘Ga open’. Het is een gebed dat tot de dopeling kan worden gericht en waarin gevraagd wordt of deze zijn oren wil openen om het woord van God te verstaan.

TerugEncycliek
Een encycliek is een brief van de paus, die rondgestuurd wordt en waarin standpunten van de katholieke kerk worden uitgelegd over geloof of zeden. Het woord encycliek komt van het Latijnse encyclica, dat ‘rondgaand’ betekent. De apostelen schreven dit soort brieven al aan hun kerken in het begin van het christendom. Het bijzondere van deze pauselijke brieven is dat de eerste woorden van een encycliek tevens de titel vormen, waarmee ze worden aan gehaald.

TerugEucharistie
Het sacrament van de eucharistie (= Grieks: dankzegging) is het sacrament waarin Brood en wijn gewijd worden door de instellingswoorden die Jezus tijdens het Laatste Avondmaal uitgesproken heeft: "Dit is mijn Lichaam, dit is mijn Bloed". Met de tekenen van Brood en wijn wordt de laatste maaltijd in herinnering gebracht die Jezus voor zijn dood met zijn volgelingen hield. In tekenen van brood en wijn komt Jezus tegenwoordig bij zijn volgelingen. Een kind dat voor de eerste keer deelneemt aan deze “maaltijd des Heren”, doet Eerste communie. Soms is het noodzakelijk, wanneer er geen priester is, de eucharistieviering te vervangen door Woord- en communieviering.

TerugEvangelie
Het woord evangelie komt uit het Grieks en betekent: 'Blijde' (of goede) Boodschap. Een evangelie is een verhaal over het leven en de leer van Jezus Christus. Er zijn vier evangelies in het Tweede Testament opgenomen. Ze heten het evangelie van Matteüs, van Marcus, van Lucas en van Johannes. In de Kerk wordt elk jaar afwisselend uit de eerste drie evangelies gelezen.

















Terug - F - naar I n d e x


Feestdagen



TerugFeestdagen
Het belangrijkste christelijke feest is Pasen. Er zijn in de Kerk veel feestdagen, die een plaats op de burgerlijke kalender hebben gekregen. Belangrijke feestdagen worden hoogfeest genoemd. Gewone feesten, bijvoorbeeld van een heilige, zijn gelijk aan de zondag.

















Terug - G - naar I n d e x


Gebed
Gebed des Heren
Gebedsviering
Geest
Getijdengebed
Geloofsbelijdenis
  God
Godslamp
Goede Vrijdag
Goede Week
Gregoriaans


TerugGebed
Een gebed is een manier om contact te hebben met God. We danken God voor het leven of het dagelijks brood. We kunnen God ook om eten, hulp of vergeving vragen. We bidden meestal rechtstreeks tot God, maar soms ook 'door Christus, Onze Heer' en ‘de heilige Geest’.

TerugGebed des Heren
zie onder Onze Vader

TerugGebedsviering
Een gebedsviering of gebedsdienst is een manier om met meerdere gelovigen samen contact te hebben met God. De viering staat de gelovige als biddend mens ten dienst. In een gebedsviering wordt vrijwel altijd een fragment uit de Bijbel voorgelezen. Een gebedsdienst wordt daarom ook vaak woord- en gebedsdienst genoemd. Een bekende vorm van de gebedsviering is het getijdengebed.

TerugGeest
De heilige Geest is de derde Persoon van de Drie-Eenheid. Mensen die geraakt zijn door Gods Geest, komen in beweging. Het is ermee zoals de wind. Die zie je niet, maar voel je wel. Evenals de wind de takken van de bomen doet bewegen, zo is het met de Geest van God … je voelt Zijn aanwezigheid. In de kunst wordt de Geest vaak voorgesteld als een duif.

TerugGetijdengebed
Het getijdengebed is het officiële gebed van de Kerk. Het wordt over de hele wereld op vaste tijden gebeden. Centraal hierin staan de 150 psalmen. Er worden ook lofzangen uit het Eerste en Tweede Testament gezongen en een hymne die iets zegt over de geloofsbeleving in de kerk. De belangrijkste gebedstijden zijn de lauden aan het begin van de (werk)dag en de vespers aan het einde van de (werk)dag.

TerugGeloofsbelijdenis
Een geloofsbelijdenis is een poging om het christelijke geloof in enkele woorden samen te vatten. God heeft zich in de geschiedenis op drie manieren leren kennen: in Zichzelf, in zijn Zoon en in zijn Geest. Het getal drie komt overeen met het geloof in de Drie-ene God: de Vader, de Zoon en de heilige Geest.

TerugGod
God was er van het begin af aan. Zo lezen we in de Bijbel. God is de Schepper van hemel en aarde. God heeft nog veel meer namen gekregen. Een heel bekende naam is Jahwe. Met die naam maakte God zich bekend aan Mozes bij de brandende doornstruik. God werd door Jezus Abba genoemd. Dat is Aramees en betekent ‘Vader’. God de Vader is de eerste Persoon van de Drie-Eenheid.

TerugGodslamp
De Godslamp (zie afbeelding) zorgt ervoor dat er altijd een brandend licht is in de buurt van het tabernakel, om van Gods bijzondere aanwezigheid te getuigen.

TerugGoede Vrijdag
Goede Vrijdag is de vrijdag in de Goede Week waarop christenen het lijden en sterven van Jezus herdenken. In de naam is te horen dat er naast rouw en verdriet ook al een begin van vreugde is om wat volbracht wordt: de overwinning door het kruis.

TerugGoede Week
Goede Week is de week vóór Pasen. In deze week wordt de intocht van Jezus in Jeruzalem herdacht (Palmzondag), zijn afscheid (Witte Donderdag) en zijn lijden en sterven (Goede Vrijdag). Soms wordt deze week ook de lijdensweek genoemd, of stille of heilige week.

TerugGregoriaans
Met gregoriaans is de eenstemmige zangwijze die eeuwenlang in de Romeinse liturgie wordt gebruikt, genoemd naar paus Gregorius de Grote (590-604). Met name Karel de Grote (keizer van 768-814) heeft een belangrijke rol gespeeld bij het verspreiden van het gregoriaans en bijbehorende manier van noteren. Om de eenheid in zijn rijk te bevorderen is hij een groot voorstander geweest om allerlei zaken zowel op wereldlijk als op geestelijk terrein te standaardiseren. Het gregoriaans vernieuwt zich nog steeds en volgt daarbij de liturgische afspraken van de Kerk. Vooral de Abdij van Solesmes zorgt voor een herleving en restauratie van het gregoriaans. Deze abdij verzorgt tal van liturgische uitgaven.

Informatie elders op het Internet:
• • Abdij van Solesmes


















Terug - H - naar I n d e x


Handoplegging
Heiligen
Heilig Sacrament
Heilige Geest
Heilige Olie
  Hemelvaart van de Heer
Hoogfeest
Hostie
Huwelijk
Hymne


TerugHandoplegging
Het gebaar van de handoplegging vindt zijn oorsprong in de Bijbel. Bekend is het verhaal uit het evangelie waarin wordt verteld hoe Jezus kinderen zegende door hun de handen op te leggen (Marcus 10,16). Dit gebaar ontstaat doordat de ambtsdrager een of twee handen over een persoon of zaak uitstrekt. Het gebaar komt bij veel sacramenten voor, met name bij het wijdingssacrament, bij de doop en het vormsel, over brood en wijn bij de eucharistie, bij de ziekenzalving en ziekenzegen.

TerugHeiligen
Heiligen en heiligenverering zijn in de eerste eeuwen van het christendom ontstaan bij de graven van mannen en vrouwen, die voor hun geloof hadden geleden en waren gestorven (de martelaren). Later werden ook andere inspirerende mensen tot voorbeeld genomen. Om deze heiligen te gedenken heeft de Kerk een vaste dag op de kalender aangewezen. Zo’n dag is een feestdag.

TerugHeilig Sacrament
Van alle sacramenten is het sacrament van de eucharistie het hoogtepunt. In de loop van de eeuwen werd de eucharistie daarom ook wel aangeduid als “het” Heilig Sacrament, met een bepaald lidwoord. Het sacrament kan apart vereerd of aanbeden worden. Er zijn congregaties die speciale verering hebben voor de eucharistie, zoals de congregatie van het Heilig Sacrament of de Benedictinessen van het Heilig Sacrament. In Meerssen staat een basiliek die gewijd is aan de verering van het Heilig Sacrament.

Informatie elders op het Internet:
• • Benedictinessen van het Heilig Sacrament
• • Congregatie van het Heilig Sacrament


TerugHeilige Geest
zie onder Geest.

TerugHeilige Olie
In de kerk worden drie soorten olie gebruikt, naar het gebruik aangeduid met letters OC (Oleum Cathechumenorum), CH (Chrisma), en OI (Oleum Infirmorum), resp. voor de zalving van de catechumenen (doop- of geloofsleerlingen), van de gedoopten of de vormelingen, en van de zieken. De belangrijkste olie is het chrisma. Deze wordt ook gebruikt voor andere zalvingen, zoals die van bisschoppen, priesters, altaren, vaatwerk (zie afbeelding) en klokken. Elk jaar worden deze oliën tijdens een speciale viering op Witte Donderdag door de bisschop gewijd en via de dekens verspreid naar de kerken van het bisdom.

TerugHemelvaart van de Heer
Dit is de veertigste dag van Pasen, die door drie evangelisten wordt genoemd als dag waarop de leerlingen er alleen voor kwamen te staan. Jezus werd in de hemel opgenomen en ‘zetelt aan de rechterhand van God’, zoals dat in de geloofsbelijdenis wordt gezegd. Hemelvaart is een van de weinige christelijke feestdagen (naast Kerstmis) die door de burgerlijke wet erkend is als vrije dag. Vanaf Hemelvaart tellen we nog negen dagen voor het feest van de Heilige Geest: Pinksteren. Deze negen dagen (=noveen) bieden ons gelegenheid om heel bewust te bidden om de komst van de Geest: in ons hart, in de kerk en in onze wereld. Hemelvaart valt ieder laar op een andere datum (zie overzicht)

TerugHoogfeest
Hoogfeesten zijn feestdagen die speciaal aan Jezus of Maria zijn gewijd, zoals Kerstmis, Openbaring des Heren, Pasen, Hemelvaart, Pinksteren, Christus, Koning van het heelal; en Maria Onbevlekte ontvangenis, Maria Boodschap, Maria tenhemelopneming, enz.. Een hoogfeest kan verschillende dagen duren: het hoogfeest van Pasen duurt 8 dagen en dit feest begint al op de vooravond van de dag. Dit Paasfeest is het hoogfeest bij uitstek. Van dit hoogfeest zijn alle feesten afgeleid en omgekeerd. Iedere zondag, elke eerste dag van de week wordt het Paasmysterie van Jezus’ lijden, sterven en verrijzen herdacht. Het hoogfeest van Kerstmis duurt ook 8 dagen en start eveneens op die vooravond. Sint Jozef, Johannes de Doper, Petrus en Paulus staan dicht bij Jezus en hun feestdagen worden daarom gerekend tot de hoogfeesten van de kerk Andere hoogfeesten zijn hiervan afgeleid. De verjaardag van een kerkwijding wordt ook als een hoogfeest gevierd. Het kerkgebouw is de woonplaats van de Heer. Hij komt in het tabernakel zijn tent bij ons opslaan, en het gebouw is daarmee exclusief voor Christus bestemd. Op hoogfeesten wordt de liturgieplechtig gevierd. De kerk is op haar mooist aangekleed, er wordt wierook gebruikt, er schijnt volop licht en koren doen extra hun best. Op die manier wordt het een feest voor het oog, het oor en het hart.

TerugHostie
Hostie komt van het Latijnse woord ‘hostia’, dat slachtoffer betekent. We gebruiken het woord om er het brood van de eucharistie mee aan te duiden. Vroeger namen mensen offerbrood van huis mee. Nu wordt het speciaal gebakken. Omdat de dunne witte hosties niet goed op brood lijken, worden er in onze kerk dikkere hosties (zie afbeelding) gebruikt met de kleur en de smaak van echt brood. De hostie die de priester gebruikt is groter om aan de mensen in de kerk te laten zien wat Jezus heeft gevraagd: breken en delen. Soms wordt ze getoond in een monstrans aan de gelovigen voor aanbidding of in processie meegedragen

Informatie elders op het Internet:
• • Hoe worden hosties gemaakt?


TerugHuwelijk
In het sacrament van het huwelijk verbinden man en vrouw zich aan elkaar tot een hechte, onverbrekelijke levens- en liefdesgemeenschap. Zij doen dat door elkaar hun jawoord te geven ten overstaan van een vertegenwoordiger van de kerk.

TerugHymne
Hymne is een lofzang of loflied, dat in de kerk wordt gezongen en niet uit de Bijbel komt. Een bekend voorbeeld is het Gloria tijdens de eucharistieviering.

















Terug - I - naar I n d e x


Ichthus
Initiatiesacramenten
Intentie



TerugIchthus
Ichthus is Grieks voor ‘vis’. Als tekening werd in de vroeg christelijke kerk gebruikt om aan te geven dat men christen was. Het is tegenwoordig ook soms te zien op de achterkant van auto's.
ichthus

Het ‘ichtusteken’ is te zien in de catacomben (de ondergrondse begraafplaatsen) in Rome. In de vijf letters van dit Griekse woord (I-Ch-Th-U-S) zagen mensen een korte samenvatting van het christelijk geloof. De letters zijn te lezen als een acroniem: een afkorting die zelf ook weer een bestaand woord vormt. De verschillende letters van het nieuwe woord ICHTHUS betekenen dan het volgende: zie afbeelding

TerugIntentie
Initiatiesacramenten is de naam voor de drie sacramenten waarmee iemand volledig in de Kerk wordt opgenomen. Het doopsel is het eerste sacrament, waarbij ouders en/of peter en meter ‘borg’ staan voor de verdere geloofsopvoeding. Het vormsel herhaalt de zalving bij de doop en voltooit deze. Wanneer een volwassene in de kerk wordt opgenomen, ontvangt hij deze sacramenten in deze volgorde direct na elkaar. Het derde sacrament is de eucharistie. Het is een goed gebruik om voorafgaand het sacrament van boete en verzoening te ontvangen om zo gezuiverd te worden met het oog op de gave van de heilige Geest
TerugIntentie
Een 'intentie' is een gebed opgedragen aan God voor een speciaal doel. Men kan bidden om heil en zegen voor elkaar, uit dankbaarheid, om wijsheid en inzicht, om geluk, voor een zieke, ter nagedachtenis van iemand die gestorven is, om vrede, ter gelegenheid van een verjaardag en vele andere gebeurtenissen. Goed beschouwd is een misintentie gewoon een offergave. Men offert iets aan God in de eredienst. Vroeger werden de offergaven altijd ‘in natura’ geschonken, toen het nog letterlijk producten waren van het land, zoals brood, wijn, vruchten of olie. De gewoonte om offergaven tijdens de offerande naar voren te brengen bestaat in ons land bijna niet meer. In plaats daarvan wordt een offergave nu meestal gegeven in de vorm van een geldbedrag, ‘stipendium’ genoemd. Voor alle duidelijkheid: dit geldbedrag is géén betaling voor de mis, maar een gave, een geschenk aan God via de Kerk. Het stipendium is een vrijwillige bijdrage. Per dekenaat of bisdom worden er richtbedragen vastgesteld. Iemand zonder geld kan tóch aan een priester vragen voor haar of zijn intentie te bidden. Een priester is verplicht die mis op te dragen. Wilt u een misintentie opgeven? Dat kan schriftelijk of per mail bij het parochiecentrum. Geeft u daarbij aan hoe en tijdens welke viering u de intentie wilt laten vermelden. Deze kunt u in de envelop bijvoegen of overmaken. Intenties worden tijdens de voorbeden ‘opgedragen’.

















Terug - J - naar I n d e x


Jesaja
Jezus



TerugJesaja
Jesaja is een Hebreeuwse naam. Deze betekent evenals de naam Jezus: ‘God redt’. Jesaja is een bekende profeet. Hij zag in zijn dromen hoe zijn volk ronddwaalde in het donker, maar hij zag ook uiteindelijk een helder licht schijnen. Hij droomde van een wereld waarin God weer thuis is op aarde. Ook Jezus wordt vaak profeet genoemd, omdat ook hij namens God kwam vertellen hoe wij moeten leven.

TerugJezus
Jezus is de Griekse vorm (Ièsoes) van de Hebreeuws naam Jesjoea of Jozua. Deze naam betekent letterlijk ‘Jahwe redt’. Daarom wordt Jezus in het verhaal over zijn geboorte in het evangelie van Lucas 'Redder' of 'Christus' genoemd (Lc 2,11). In Jezus heeft God zich geopenbaard. Hij wordt daarom vaak ‘Zoon van God’ genoemd. Jezus is de tweede Persoon van de Drie-Eenheid.